رتینول یا رتینوئید کدام یک بهتر است؟

امروزه بسیاری از افراد به دنبال روش‌هایی موثر برای مراقبت از پوست و حفظ زیبایی آن هستند، یکی از ساده‌ترین و کاربردی‌ترین راه‌ها، استفاده از محصولات بهداشتی و درمانی است که در مقایسه با روش‌های خانگی سنتی، عملکرد سریع‌تری دارند و در مدت کوتاهی تاثیر چشمگیری بر پوست می‌گذارند و رتینول و رتینوئید از مهم‌ترین این محصولات هستند که با وجود استفاده گسترده، هنوز بسیاری از افراد اطلاعات کافی درباره تفاوت‌ها و کاربردهای آن‌ها ندارند.

رتینول چیست؟

رتینول نوع خاصی از رتینوئید است که حاوی کمترین مقدار رتینوئیک اسید بوده و ضعیف‌ترین نوع رتینوئیدها محسوب می‌شود، این ترکیب در سال 1984 در دسترس عموم قرار گرفت و متابولیسم سلول‌های پوست را افزایش می‌دهد و در نتیجه تولید کلاژن را تقویت می‌کند.

رتینول به‌خودی‌خود و به‌طور مستقیم روی پوست تاثیر نمی‌گذارد، زیرا آنزیم‌های داخل پوست باید ابتدا آن را به رتینال و سپس به رتینوئیک اسید تبدیل کنند و این فرآیند تبدیل چند مرحله‌ای باعث می‌شود که اثرگذاری سرم رتینول کندتر از رتینوئید باشد اما به دلیل ملایم‌تر بودن، نقطه شروع خوبی برای مبتدیان یا افراد با پوست حساس است.

رتینوئید چیست؟

رتینوئید اصطلاحی است که برای توصیف گروهی از ترکیبات مشتق‌شده از ویتامین A استفاده می‌شود. در سال 1971، سازمان غذا و داروی آمریکا استفاده از یک نوع رتینوئید به‌نام ترتینوئین را برای درمان آکنه تایید کرد و از آن زمان به بعد، رتینوئیدها برای درمان مشکلات مختلف پوستی استفاده می‌شوند.

رتینوئید حاوی رتینوئیک اسید است که یک شکل قوی و فعال از ویتامین A محسوب می‌شود. این ترکیبات با رادیکال‌های آزاد که یکی از عوامل اصلی آسیب پوست هستند مبارزه می‌کنند و با افزایش تولید کلاژن و الاستین، پوست را محکم‌تر کرده و از ایجاد چین و چروک جلوگیری می‌کنند. رتینوئیدها همچنین سرعت جایگزینی سلول‌های قدیمی را با سلول‌های جدید افزایش می‌دهند، باکتری‌های مرتبط با آکنه را از بین می‌برند و به رفع انسداد منافذ کمک می‌کنند.

شباهت‌های رتینول و رتینوئید

شباهت اصلی رتینول و رتینوئید در فواید آن‌هاست. هر دو ترکیب خواص ضدپیری و جوانسازی دارند و می‌توانند برای موارد زیر استفاده شوند:

• کاهش علائم پیری پوست مانند چین و چروک

• بهبود لک‌ها و تیرگی پوست

• یکنواخت کردن رنگ پوست

• درمان آکنه و جای آن

• افزایش کلاژن‌سازی در پوست

تفاوت‌های کلیدی رتینول و رتینوئید

رتینول یکی از ضعیف‌ترین فرم‌های رتینوئیدهاست و ابتدا باید به رتینال و سپس به اسید رتینوئیک تبدیل شود. این تبدیل چند مرحله‌ای اثرگذاری آن را آهسته‌تر می‌کند. از سوی دیگر، رتینوئیدها مانند ترتینوئین به شکل مستقیم اسید رتینوئیک را به پوست می‌رسانند و به همین دلیل قوی‌تر و سریع‌تر عمل می‌کنند.

سرعت تاثیرگذاری

رتینوئیدهای تجویزی مانند ترتینوئین تغییرات قابل توجه را طی 6 هفته نشان می‌دهند. در مقابل، نتایج رتینول معمولاً پس از 8 تا 10 هفته و گاهی چند ماه تا یک سال مشاهده می‌شود. رتینوئیدها به دلیل جذب سریع، در مدت زمان کوتاه‌تری نتایج مشهودتری دارند.

دسترس‌پذیری و نحوه تهیه

رتینول بدون نیاز به نسخه پزشک در محصولات مراقبت از پوست در دسترس است و می‌توان آن را به راحتی تهیه کرد. اما قوی‌ترین رتینوئیدها مانند ترتینوئین فقط با نسخه پزشک و تحت نظارت متخصص پوست قابل دسترسی هستند.

تحمل‌پذیری پوست

رتینول به دلیل ملایم‌تر بودن برای افرادی که پوست حساس دارند انتخاب بهتری است و احتمال تحریک، قرمزی و خشکی در استفاده از آن کمتر است. در مقابل، رتینوئیدهای قوی‌تر می‌توانند باعث خشکی شدید، قرمزی، پوسته‌پوسته شدن و تحریک پوست شوند.

کدام محصول را انتخاب کنیم؟

بر اساس نوع پوست

اگر پوست خشک یا حساسی دارید، رتینول گزینه مناسب‌تری است زیرا اغلب همراه با ترکیبات آبرسان فرموله می‌شود. افراد با پوست مقاوم‌تر می‌توانند از رتینوئید با مشاوره پزشک استفاده کنند.

بر اساس شدت مشکل پوستی

برای مراقبت عمومی از پوست و کاهش علائم خفیف پیری، رتینول انتخاب مناسبی است. اما برای درمان آکنه‌های شدید، چین و چروک‌های عمیق یا لکه‌های مقاوم، رتینوئیدهای تجویزی تحت نظر متخصص پوست موثرتر هستند.

بر اساس قوام محصول

در صورتی که پوست خشکی دارید، از کرم‌های حاوی رتینول استفاده کنید که به آبرسانی پوست کمک می‌کنند. اگر پوست‌تان معمولی، چرب یا مختلط است، محصولات ژل‌مانند بهره بیشتری را برای شما به همراه دارند.

نحوه استفاده از رتینول و رتینوئید

زمان مصرف

بهتر است شب‌ها از این محصولات استفاده کنید زیرا رتینوئیدها به نور حساس هستند و در برابر نور مقاوم نیستند. استفاده روزانه در طول شب اثربخشی بیشتری دارد.

نحوه اعمال

ابتدا صورت را با یک شوینده ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید. سپس مقدار کمی از محصول را به اندازه یک نخود روی پوست بمالید. استفاده از مرطوب‌کننده بعد از آن می‌تواند از تحریک و خشکی پوست جلوگیری کند.

شروع تدریجی

میزان استفاده را به‌تدریج افزایش دهید. هفته‌ای یک یا دو بار شروع کنید و پس از آنکه مطمئن شدید پوست می‌تواند محصول را تحمل کند، دفعات استفاده را افزایش دهید.

محافظت از آفتاب

استفاده از ضدآفتاب با SPF حداقل 30 در طول روز ضروری است. رتینوئیدها حساسیت پوست به نور خورشید را افزایش می‌دهند و احتمال آفتاب‌سوختگی را بالا می‌برند.

عوارض جانبی و نکات ایمنی

عوارض رایج رتینوئیدها و رتینول عبارتند از تحریک پوست، قرمزی، حساسیت به نور خورشید، خشکی، پوسته‌پوسته شدن و سوزش. این علائم اغلب نشان‌دهنده زیاده‌روی در مصرف محصول هستند و هر چقدر دوز یا غلظت محصول بالاتر باشد، احتمال بروز عوارض جانبی بیشتر است.

در صورتی که باردار یا شیرده هستید یا می‌خواهید باردار شوید، نباید از هیچ نوع رتینوئیدی استفاده کنید. همچنین افراد مبتلا به اگزما یا آکنه روزاسه باید با احتیاط بیشتری این محصولات را مصرف کنند.

چه زمانی باید از پزشک کمک بگیریم؟

اگر به بیماری‌های پوستی مانند پسوریازیس مبتلا هستید، می‌خواهید راهی برای درمان آکنه شدید پیدا کنید یا برای انتخاب محصول مناسب دچار سردرگمی شده‌اید، قبل از امتحان کردن هر نوع رتینوئیدی با متخصص پوست مشورت کنید زیرا پزشک می‌تواند بهترین محصول را برای رفع نیازهای شما معرفی کند و دستورالعمل استفاده از آن را در اختیارتان قرار دهد.

همچنین اگر بعد از سه ماه از نتیجه راضی نیستید یا در حین مصرف با عوارض جانبی شدید مواجه شدید، استفاده از محصول را متوقف کنید و با پزشک تماس بگیرید.

جمع‌بندی

رتینول و رتینوئید هر دو از مشتقات موثر ویتامین A هستند که برای بهبود پوست، کاهش چین و چروک و درمان آکنه کاربرد دارند و تفاوت اصلی آن‌ها در قدرت، سرعت تاثیرگذاری و میزان عوارض جانبی است به طور کلی رتینول ملایم‌تر بوده و بدون نسخه در دسترس است، در حالی که رتینوئیدهای قوی‌تر مانند ترتینوئین نیاز به تجویز پزشک دارند و انتخاب بین این دو بستگی به نوع پوست، شدت مشکل پوستی و تحمل فرد دارد و مشورت با متخصص پوست برای دستیابی به بهترین نتایج توصیه می‌شود.